baykuş

Sizlere beyaz yakalılar tarafından sık uygulanmayan ama özellikle üretim sektöründe yoğun olarak kullanılan  esnek çalışma şekillerinden vardiyalı çalışmadan bahsetmek isterim.  4857 sayılı İş Kanununda  vardiyalı çalışmayı ilgilendiren kanun maddeleri aşağıda sıralanmıştır.

  • Çalışma süresi başlıklı 63. Madde,
  • Günlük çalışmanın başlama ve bitiş saatlerinin düzenleyen 67. Madde
  • Ara dinlenmesini düzenleyen 68. Madde
  • Gece süresi ve gece çalışmalarının düzenleyen 69. Madde
  • Ve 76. Maddeye dayanarak çıkarılan; postalar halinde işçi çalıştırılarak yürütülen işlerde çalışmalara ilişkin özel usul ve esaslar hakkında 07.04.2004 tarihinde yayınlanan yönetmelik

Eğer çalıştığınız şirkette vardiyalı çalışma düzeni var ise yukarıda belirtilen kanun maddeleri ve yönetmeliğe uygun davranmanız zorunludur. Uymayan işverenlere kesilecek idari para cezaları 2016 yılı değerlerini de https://www.csgb.gov.tr/media/2582/4857.pdf paylaşıyorum.

Vardiyalı çalışma düzeni; 24 saat çalışma esasına göre çalışanların postalar halinde ve dönüşümlü olarak çalışması şeklinde tanımlanabilir. Genellikle 08-16, 16-24, 24-08 veya 07-15, 15-23, 23-07 şeklinde saat aralığında uygulanmakla beraber  24 saate ve 3 eşit şekilde bölünmesi ile farklı saatler de elde edilebilir. Personel takip sistemleri programlarında vardiyalı çalışmaları grup olarak bu sistemde çalışacak işçilere tanıtılır ise, vardiya dönüşümlerinden sistem kart, göz, parmak şeklinde sistemleri kullandığında vardiyası otomatik hesaplanmaktadır.

Ben size, PDKS sistemini daha önce kullanmamış olup; vardiya çalışma düzeninde çalışma günü, ara dinlenmesi, fazla mesai hesabında yol gösterecek birkaç bilgiyi paylaşmak isterim. Bu şekilde özlük takibi yapan ve bu takibi bordroya yansıtacak kişilere yardımcı olmayı amaçlamaktayım. Vardiya planları PDKS sistemlerinde programcılar tarafından yapılandırılır. Değişiklik gerektiğinde ilgili tanımları bilmek işinizi kolaylaştırır.

  • EGT: Esnek giriş saati toleransı
  • GGT: Geç giriş saati toleransı
  • CÇ: Çalışma Saati
  • YM: Yemek Molası
  • EÇT: Esnek çıkış saati toleransı
  • GÇT: Geç çıkış saati toleransı
  • FM 1: Fazla mesai saati

Bu tanımları program içindeki yardım menülerinde de bulunur (peki niye yazdın derseniz çok sıradan açıklamalar yapılarak geçiştirildiğinden bilin istedim, fazla bilgi göz çıkarmaz) Örnek bir vardiya çalışma düzeni aşağıdadır. 08-16 vrd

Günlük çalışma süresi 8 saattir fakat 30 dk. Öğle yemeği molası çalışma süresinden sayılmadığından (dolayısı ile fazla mesai hesabına da dâhil edilmez) 7,5 saat net çalışma süresi mevcuttur. Genelde 15 dk işe geç gelme, erken çıkma toleransı verilir bunun amacı PDKS sisteminin geç gelen veya erken çıkan kişilerin raporları alınmak istendiğinde bu kişileri göstermemesi ve çalışma süresinden kesinti yapmamasıdır. Fazla mesai hesabında ise; 16.30 geç çıkış toleransı sonrası yapılan çalışmalar fazla mesai sayılacaktır. (tabii yine yemek saatleri mesaiden düşülmelidir)

Vardiya düzeninde her hafta çalışılan vardiya saatinin değişmesi gerekmektedir. 08-16 arası haftada 6 gün günde 7,5 saat çalışarak haftada 45 saati tamamlayan çalışan, diğer hafta 24-08 saatleri arasındaki vardiyaya gelmelidir.

08-16 çalışan bir sonraki hafta 24-08

24-08 çalışan bir sonraki hafta 16-24

16-24 çalışan bir sonraki hafta 08-16 olarak genelde uygulanır. Değişen çalışma saatleri arasında kesintisiz 11 saat dinlenme uygulanmalıdır. Zorunlu olmadıkça vardiyalar bu şekilde dönüşümlü olarak uygulanmalıdır. Fakat sağlık raporunu ile gece çalışmasında sakınca olduğunu belgeleyenler, hamile çalışanlar, özürlü kadrosunda çalışanlar, 18 yaşından küçük çalışanlar sadece gündüz saatlerindeki vardiyada çalıştırılmalı ve vardiya dönüşümleri uygulanmamalıdır. 

Gece 20.00 ile 06.00 arası yapılan çalışma gece çalışmasıdır. Özellikle sendikalı işyerlerinde bu saatler arası çalışan işçilere ek % 10 veya farklı oranlarda ücret de ödenmektedir.

Bir ayrıntı daha; eğer vardiyalar halinde çalışma uygulanacak ise; ilgi sgk müdürlüğüne çalışacak kişilerin isim ve vardiya saatleri ve sağlık raporlarından oluşan listeler ile izin alınmalıdır. Ayrıca her hafta “vardiya planı “ veya benzer adlarla yapılan işçi çalışma saatleri ve isimlerini gösteren listenin işçilerin görebilecekleri bir yere asılması gerekmektedir. İşyeri hekimi tarafından yapılan periyodik muayenelerde “gece vardiyasında çalışabilir” şeklinde ibarenin de kişinin sağlık kartında (eğer uygun ise) olması gerekmektedir.

Özetle; hayatın olağan akışına uygun olmayan bir çalışma şekli olduğunu söyleyebiliriz. Sağlık, güvenlik, gıda üretimi gibi 24 saat çalışan işyerlerinde uygulansa da, hem çalışan hem de aileleri açısından çok zor bir çalışma şeklidir. Herkes gündüz çalışırken vardiyada olan kişinin aynı saatte uyumak zorunda olması birçok sağlık problemini de getirmektedir. http://www.dusunenadamdergisi.org/tr/TMakaleDetay.aspx?MkID=81  alıntı durumu anlatmaktadır.

İstediğiniz ve gönlünüze göre zaman dilimleri ve günlerde çalışmanız ve sağlıklı kalmanız dileğiyle,